شایان اویس‌

شایان اویس‌قرن (Shayan Oveis Gharan) دانشمند برجستهٔ ایرانی‌تبار علوم رایانه و استاد دانشگاه واشینگتن است که به‌تازگی موفق به دریافت مدال آباکوس (Abacus Medal) ۲۰۲۶ شده است؛ یکی از معتبرترین جوایز جهانی در حوزهٔ ریاضیات و علوم رایانه.

 دوران کودکی و خانواده

شایان اویس‌قرن در سال ۱۳۶۵ خورشیدی (۱۹۸۶ میلادی) در شهر تاریخی اصفهان متولد شد. او پنجمین فرزند خانواده بود. پدرش مهندس عمران و مادرش، فاطمه خویی، معلم زیست‌شناسی دورهٔ راهنمایی بود. مادر شایان خود آرزوی تحصیل در ریاضیات را داشت اما به‌دلیل محدودیت‌های فرهنگی آن دوران نتوانست ادامه تحصیل دهد؛ با این حال، او فرزندانش را به‌شدت به تحصیل تشویق می‌کرد.

شایان از کودکی با دیدن موفقیت‌های علمی خواهران و برادران بزرگترش، روحیه‌ای رقابتی در خود تقویت کرد. برادرش، شهاب، که در المپیاد جهانی انفورماتیک شرکت کرده بود، با اهدای یک کتاب معمای ریاضی به او، شوق حل مسائل را در وی شعله‌ور ساخت.

 تحصیلات و مسیر علمی

استعداد شایان اویس‌قرن در ریاضیات و حل مسئله از کودکی نمایان بود. او در سال ۲۰۰۴ میلادی موفق به کسب مدال طلای المپیاد جهانی انفورماتیک (International Olympiad in Informatics) شد.

پس از آن، تحصیلات خود را در دانشگاه صنعتی شریف در رشتهٔ مهندسی کامپیوتر ادامه داد. سپس برای ادامهٔ تحصیل به ایالات متحده آمریکا مهاجرت کرد و دورهٔ دکتری خود را در دانشگاه استنفورد (Stanford University) به پایان رساند. او پس از یک دورهٔ فوق‌دکترا در دانشگاه کالیفرنیا، برکلی (UC Berkeley)، در سال ۲۰۱۵ به عنوان استاد به دانشگاه واشینگتن (University of Washington) در سیاتل پیوست و هم‌اکنون استاد علوم کامپیوتر و مهندسی این دانشگاه است.

 دستاوردهای علمی و پژوهشی

شایان اویس‌قرن یکی از شناخته‌شده‌ترین متخصصان جهان در زمینهٔ طراحی الگوریتم‌های تقریبی و بهینه‌سازی ترکیبیاتی محسوب می‌شود. حوزه‌های تخصصی او عبارتند از:

• طراحی الگوریتم‌های تقریبی (Approximation Algorithms)

• بهینه‌سازی ترکیبیاتی (Combinatorial Optimization)

• نظریهٔ گراف

• برنامه‌ریزی محدب

• روش‌های احتمالاتی در علوم رایانه

شهرت جهانی او تا حد زیادی به تحقیقاتش روی مسئلهٔ فروشندهٔ دوره‌گرد (Traveling Salesman Problem یا TSP) بازمی‌گردد؛ یکی از مشهورترین و دشوارترین مسائل علوم رایانه. او با استفاده از ابزارهای ریاضی پیشرفته، موفق شد رکوردی ۴۰ ساله را در این زمینه بشکند و الگوریتم‌هایی ارائه دهد که پاسخ‌هایی بسیار نزدیک به جواب بهینه را سریع‌تر پیدا می‌کنند.

از دیگر دستاوردهای برجستهٔ او می‌توان به اثبات حدس میهایل-وازیرانی (Mihail-Vazirani conjecture) و حل قوی‌ترین نسخهٔ حدس میسون (Mason's conjecture) از طریق استقلال طیفی اشاره کرد. او همچنین روش‌های نوینی برای تحلیل الگوریتم‌ها فراتر از ترکیبیات و احتمال، وارد هندسهٔ چندجمله‌ای‌ها کرده است.

 جوایز و افتخارات

• مدال آباکوس ۲۰۲۶ (IMU Abacus Medal): معتبرترین جایزهٔ علوم کامپیوتر نظری برای پژوهشگران زیر ۴۰ سال که هر چهار سال یکبار توسط اتحادیهٔ بین‌المللی ریاضیات اعطا می‌شود. این جایزه شامل یک مدال طلا و مبلغ ۱۰,۰۰۰ یورو است.

• جایزهٔ پرسبورگر (Presburger Prize) در سال ۲۰۲۱

• جایزهٔ استیون-اسمیل (Stephen-Smale Prize) در سال ۲۰۲۳

• برندهٔ جایزهٔ بهترین مقاله در کنفرانس‌های معتبر STOC (سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۱۹)، FOCS (۲۰۱۱) و SODA (۲۰۱۰)

 زندگی شخصی

همسر شایان اویس‌قرن، فرناز رونقی، مدیر ارشد فناوری یک شرکت نوپا است. او دربارهٔ شخصیت شایان می‌گوید: «شایان توانایی شگفت‌انگیزی در بازی و شاد بودن دارد. ذهنش مثل یک بچه می‌تواند لذت ببرد».

شایان اویس‌قرن با ترکیبی از استعداد ذاتی، پشتکار و حمایت خانواده، مسیری درخشان را از اصفهان تا عالی‌ترین سطوح علمی جهان پیموده و امروز به عنوان یکی از تأثیرگذارترین دانشمندان علوم رایانه در جهان شناخته می‌شود.

شایان اویس‌

علم و فناوری

شایان اویس‌قرن، استاد دانشگاه واشینگتن و برنده مدال آباکوس ۲۰۲۶، با الگوریتم‌های نوین TSP و اثبات حدس‌های ریاضی، نامی ماندگار در علوم رایانه شد.