نازا در ونیز و تهدید سلب تابعیت یووال آبراهام و راشل زور | بیوگرافی و جزئیات

درخواست دو وزیر اسرائیلی برای سلب تابعیت سازندگان فیلم «نازا»

مقدمه

در پی موفقیت جهانی مستند «نازا» (NAZA) در هشتادوسومین جشنواره فیلم ونیز، دو وزیر کابینه اسرائیل خواستار سلب تابعیت سازندگان این فیلم شدند. این رویداد یکی از شدیدترین واکنش‌های رسمی دولت اسرائیل به یک اثر هنری در سال‌های اخیر تلقی می‌شود و بحث‌های گسترده‌ای را درباره آزادی بیان، وفاداری و حدود قانونی سلب تابعیت در اسرائیل برانگیخته است.

فیلم «نازا» و موفقیت در ونیز

مستند ۸۰ دقیقه‌ای «نازا» ساخته یووال آبراهام و راشل زور، دو فیلمساز اسرائیلی برنده جایزه اسکار، حاصل نزدیک به سه سال تحقیق و کار مخفیانه است. این فیلم بر شهادت‌های ناشناس ۲۴ نفر از نیروهای ارتش و دستگاه‌های اطلاعاتی اسرائیل استوار است که نحوۀ استفاده ارتش اسرائیل از فناوری‌های مختلف، از جمله هوش مصنوعی برای شناسایی افراد مظنون به عضویت در حماس و خانواده‌های آنها و هدف قرار دادنشان در غزه را روایت می‌کنند.

نام فیلم «نازا» از اصطلاحی در ارتش اسرائیل گرفته شده که برای اشاره به میزان احتمالی «تلفات جانبی» در حملات به کار می‌رود. بر اساس روایت فیلم، شمار «نازا»ی قابل قبول در هر حمله متغیر بوده است؛ در برخی موارد زیر یک دوجین نفر و در موارد دیگر تا ۲۰۰ یا حتی ۵۰۰ نفر به عنوان تلفات جانبی مجاز تلقی می‌شده است.

این مستند روز شنبه ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶ در جشنواره فیلم ونیز جایزه ویژه هیئت داوران را دریافت کرد. هنگام نخستین نمایش خود در ونیز، فیلم با تشویق ایستاده ۲۵ دقیقه‌ای تماشاگران روبرو شد که ورایتی آن را طولانی‌ترین تشویق در تاریخ این جشنواره توصیف کرده است. این فیلم به تهیه‌کنندگی روزنامه بریتانیایی گاردین ساخته شده است.

درخواست دو وزیر اسرائیلی

میکی زوهار، وزیر فرهنگ و ورزش اسرائیل، یک روز پس از موفقیت فیلم در ونیز در شبکه اجتماعی ایکس این دو فیلمساز را به «خیانت به کشور» متهم کرد و گفت: «به عنوان وزیر فرهنگ، فوراً برای سلب تابعیت اسرائیلی این سازندگان منفور به دلیل خیانت به کشور اقدام خواهم کرد». زوهار فیلم را «تکان‌دهنده» و «پلید» توصیف کرد و مدعی شد که سازندگان آن «حاضرند برای جلب تشویق یهودستیزان در سراسر جهان به کشور خود آسیب بزنند». او همچنین خواستار تحقیق برای شناسایی منابعی شد که در این مستند به طور ناشناس ارتش را به کشتار غیرنظامیان متهم می‌کنند.

ایتامار بنگویر، وزیر امنیت ملی و از چهره‌های راست افراطی دولت اسرائیل، نیز به سازندگان فیلم حمله کرد و آنها را «مایۀ ننگ و شرمساری برای تمام مردم اسرائیل» خواند و از آنها خواست این کشور را ترک کنند. بنگویر در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «شما مایه ننگ و شرمساری تمام مردم اسرائیل هستید. بروید!» و افزود: «مطمئنم دوستان شما، یعنی دشمنان ما حماس در غزه، با آغوش باز از شما استقبال خواهند کرد».

روند قانونی سلب تابعیت در اسرائیل

سلب تابعیت در اسرائیل از نظر قانونی امکان‌پذیر است، هرچند به ندرت اجرا می‌شود. دیوان عالی اسرائیل در سال ۲۰۲۲ تأیید کرد که دولت می‌تواند افرادی را که «وفاداری» خود به کشور را نقض کرده‌اند، از جمله کسانی که مرتکب جاسوسی یا خیانت شده‌اند، از تابعیت محروم کند. دامنۀ این قانون نیز در سال ۲۰۲۳ به افرادی که به «تروریسم» محکوم شده‌اند، گسترش یافت.

بر اساس این روند، وزیر کشور باید درخواست سلب تابعیت را ارائه کند، وزیر دادگستری آن را تأیید کند و در نهایت قضات باید با این اقدام موافقت کنند.

واکنش ارتش اسرائیل

ارتش اسرائیل پس از نمایش این فیلم در ونیز، اتهام‌های مطرح‌شده درباره کشتار گستردۀ غیرنظامیان در غزه را «قاطعانه» رد کرد. ارتش اسرائیل همچنین ادعاهای مربوط به استفاده از برنامه‌های هوش مصنوعی را رد کرد و بر «تلاش‌های بی‌سابقه برای به حداقل رساندن آسیب به غیرنظامیان» تأکید کرد.

واکنش بین‌المللی

روزنامه گاردین، تهیه‌کننده فیلم، در واکنش به اظهارات مقامات اسرائیلی، از «واکنش اقتدارگرایانه» اسرائیل به مستند «نازا» انتقاد کرد و از سازندگان آن در برابر حملات و اقدامات قانونی احتمالی دفاع کرد. این روزنامه «یووال آبراهام و راشل زور را روزنامه‌نگاران و فیلمسازان شجاعی» خواند.

یووال آبراهام پس از دریافت جایزه در ونیز، با اشاره به انتقادهای مطرح‌شده از سوی برخی سیاستمداران و روزنامه‌نگاران اسرائیلی علیه این فیلم، گفت که ایستادن در این جایگاه آسان نیست؛ چراکه برخی از منتقدان، بدون تماشای فیلم، آن را مورد حمله قرار داده و محتوای آن را انکار می‌کنند. او تأکید کرد که به باور سازندگان، «انکار یک جنایت» موجب تداوم آن می‌شود و به همین دلیل تماشای این فیلم برای مخاطبان اسرائیلی اهمیت دارد.

 بیوگرافی کامل سازندگان فیلم «نازا»

یووال آبراهام (Yuval Abraham)

یووال آبراهام (به عبری: יובל אברהם) در سال ۱۹۹۵ در شهر بئرشبع (بئرالسبع) در جنوب اسرائیل متولد شد. او یک روزنامه‌نگار تحقیقی، کارگردان فیلم و مترجم عربی–عبری اسرائیلی است که در اورشلیم زندگی می‌کند.

آبراهام در یک خانواده یهودی طبقه متوسط در بئرشبع به دنیا آمد. او اصالتاً از یهودیان میراحی و اشکنازی است؛ پدربزرگ یمنی‌تبار او به زبان عربی فلسطینی تسلط داشت. یکی از مادربزرگ‌هایش در اردوگاه کار اجباری ایتالیا در لیبی متولد شد و یکی از پدربزرگ‌هایش بیشتر خانواده‌اش را در هولوکاست از دست داد.

آبراهام در سن ۱۹ سالگی برای خدمت سربازی فراخوانده شد و به سپاه اطلاعات ارتش اسرائیل منصوب شد، اما پس از یک هفته آموزش، به دلایل سیاسی و شخصی از خدمت امتناع کرد و تصمیم گرفت ارتش را ترک کند. فرآیند ترک خدمت چند هفته طول کشید و در این مدت او به عنوان سرپرست تدارکات در نیروی هوایی منصوب شد. پس از ترک ارتش، به مدت دو سال به عنوان داوطلب با کودکان اسرائیلی و فلسطینی در مدارس کار کرد.

آموختن زبان عربی و آشنایی با فلسطینی‌ها در کرانه باختری، از جمله اقامت با خانواده‌هایی که خانه‌هایشان توسط ارتش اسرائیل تخریب شده بود، آبراهام را به منتقد صریح اشغال نظامی فلسطینیان تبدیل کرد.

آبراهام به عنوان روزنامه‌نگار تحقیقی با مجله +972 و Local Call همکاری کرده و بر افشای جنایات جنگی اسرائیل متمرکز بوده است. او در سال ۲۰۲۴ به همراه باسل عدرا، حمدان بلال و راشل زور مستند «سرزمین دیگری نیست» (No Other Land) را کارگردانی کرد که در سال ۲۰۲۵ جایزه اسکار بهترین مستند را دریافت کرد. این فیلم درباره خشونت نیروهای اسرائیلی و شهرک‌نشینان در کرانه باختری است.

آبراهام در جشنواره برلیناله ۲۰۲۴ سخنرانی طرفدار برابری ایراد کرد که بازتاب بین‌المللی گسترده‌ای یافت. او در مصاحبه‌ای با ال پائیس درباره انگیزه‌اش از ساخت «نازا» گفته است: «دشوار است برای دو دلیل. اول اینکه به جامعه‌ام اهمیت می‌دهم و دیدن اینکه بسیاری از مردم اصول ابتدایی اخلاقی و انسانی را از دست می‌دهند، دردناک است».

راشل زور (Rachel Szor)

راشل زور (به عبری: רייצ'ל זור) در سال ۱۹۹۴ در اورشلیم متولد شد. او یک کارگردان، فیلمنامه‌نویس و مدیر فیلمبرداری اسرائیلی است که در اورشلیم زندگی می‌کند.

زور به عنوان یک فیلمساز و فیلمبردار، در ساخت مستند «سرزمین دیگری نیست» به عنوان مدیر فیلمبرداری و یکی از کارگردانان همکاری داشت. در این فیلم، اعتبار فیلمبرداری به تنهایی به او تعلق داشت. او در جریان کمپین اسکار برای این فیلم تقریباً هیچ اظهارنظر عمومی نکرد و در ونیز به ددلاین گفت که این «فقط شخصیت اوست».

زور در مصاحبه‌ای درباره «نازا» گفته است که فیلمسازان می‌خواستند تضاد بین زندگی روزمره در تل‌آویو و رویدادهای غزه را نشان دهند. او گفت: «می‌توانید تل‌آویو را به عنوان شهری ببینید که مثل همیشه کار می‌کند...» و اشاره کرد که رسانه‌های سنتی اسرائیلی این موضوع را پوشش نمی‌دهند.

زور و آبراهام هر دو در اورشلیم زندگی می‌کنند، اما خانواده‌هایشان از تل‌آویو هستند — شهری که «نازا» در شب‌ها در آن فیلمبرداری شد. این دو فیلمساز خود را فعالانی می‌دانند که از طریق روزنامه‌نگاری و سینما در تلاش برای توقف «جنایات دولتی» اسرائیل علیه مردم فلسطین هستند.

همکاری مشترک

یووال آبراهام و راشل زور هر دو از فیلمسازان مستند «سرزمین دیگری نیست» (2024) بودند که در سال ۲۰۲۵ برنده جایزه اسکار بهترین مستند شد. این فیلم درباره فعالیت‌های فلسطینی‌ها برای محافظت از جوامع خود در برابر تخریب توسط ارتش اسرائیل ساخته شد. این دو فیلمساز پس از موفقیت «سرزمین دیگری نیست»، مستند «نازا» را به عنوان ادامه‌ای بر مسیر خود ساختند.

در «نازا»، آبراهام و زور با ۲۴ نیروی نظامی و اطلاعاتی اسرائیل گفت‌وگو کردند. این افراد با حفظ هویت خود حاضر به روایت تجربیاتشان شدند و مصاحبه‌ها به شکل مخفیانه و در شب، روی پشت‌بام‌های تل‌آویو انجام شد. برای جلوگیری از شناسایی، چهره و صدای مصاحبه‌شوندگان به‌صورت دیجیتالی تغییر داده شد.

آبراهام درباره خطرات شخصی ناشی از ساخت این فیلم گفته است که به دلیل حملاتی که علیه او صورت می‌گیرد، از ناتوانی در بازگشت به اسرائیل بیم دارد. با این حال، او تأکید کرده که امیدوار است فیلم در اسرائیل نمایش داده شود و همچنان به بازگشت به آنجا امیدوار است.