طاهره دباغ

بیوگرافی کامل مرضیه حدیدچی (طاهره دباغ)

مرضیه حدیدچی، معروف به طاهره دباغ، یکی از تأثیرگذارترین زنان مبارز در تاریخ معاصر ایران است. او با لقب «مادربزرگ انقلاب» شناخته می‌شد و به‌عنوان اولین و تنها محافظ زن امام خمینی (ره)، اولین فرمانده زن سپاه پاسداران و نمایندهٔ چند دورهٔ مجلس شورای اسلامی، نقش‌های بی‌بدیلی در انقلاب اسلامی و نظام جمهوری اسلامی ایران ایفا کرد.

دوران اولیه زندگی و خانواده

مرضیه حدیدچی در ۲۱ خرداد ۱۳۱۸ (۱۲ ژوئن ۱۹۳۹) در یک خانوادهٔ مذهبی و فرهنگی در شهر همدان به دنیا آمد.پدرش، علی‌پاشا حدیدچی، فردی اهل درس و مباحث دینی بود و جلسات مذهبی برگزار می‌کرد.مرضیه تحصیلات ابتدایی خود را در مکتب‌خانه آغاز کرد و قرآن و نهج‌البلاغه را از پدرش آموخت.

او در سال ۱۳۳۳ (۱۹۵۴) با محمدحسن دباغ ازدواج کرد و به تبعیت از همسرش به تهران رفت.در تهران، تحصیلات علوم دینی خود را تا سطح «شرح لمعه» ادامه داد و از محضر استادان برجسته‌ای همچون آیت‌الله شهید سید محمدرضا سعیدی بهره برد.او مادر هشت فرزند بود و با وجود مسئولیت‌های خانوادگی، فعالیت‌های سیاسی خود را نیز پیگیری می‌کرد.

آغاز فعالیت‌های سیاسی و مبارزاتی

فعالیت‌های سیاسی دباغ از سال‌های ۱۳۴۰-۱۳۴۱ با پخش و توزیع اعلامیه آغاز شد.با ورود به تشکیلات تحت هدایت استادش، شهید آیت‌الله سعیدی، مبارزات او شدت گرفت.او با جامعهٔ روحانیت مبارز همکاری داشت.پس از شهادت آیت‌الله سعیدی در سال ۱۳۴۹، دباغ به مبارزه و تبلیغ علیه رژیم شاه ادامه داد.

دستگیری، شکنجه و زندان توسط ساواک

دباغ در جریان مبارزات خود، چندین بار توسط ساواک دستگیر و به شدت شکنجه شد.

• اولین دستگیری: او در سال ۱۳۵۲ دستگیر شد و در کمیته مشترک، به همراه دخترش رضوانه میرزا دباغ (که تنها ۱۴ سال داشت)، شکنجه‌های سختی را تحمل کرد.

• شرح شکنجه‌ها: خود دباغ در خاطراتش از این شکنجه‌ها می‌گوید:

  «شکنجه‌ها با سیلی و توهین و به تدریج با شلاق و فحاشی جان‌فرسا شروع شد. چند بار دست و پایم را به صندلی بستند و مهار کردند و کلاهی آهنی یا مسی بر سرم گذاشته و بعد جریان الکتریسیته با ولتاژهای متفاوت به بدنم وارد می‌کردند... در مواقع حرفه‌ای آنقدر شلاق بر کف پاهایم می‌زدند که از هوش رفتم.»

پس از مدتی، به دلیل وخامت شدید حالش، از زندان آزاد شد و تحت عمل جراحی قرار گرفت و از مرگ نجات یافت.اما پس از چند ماه، دوباره دستگیر و زندانی شد.

فرار از ایران و فعالیت در خارج از کشور

در سال ۱۳۵۳، دباغ با کمک محمد منتظری و با استفاده از پاسپورت جعلی از ایران خارج شد.او ابتدا به لندن رفت و برای تأمین معاش، شش ماه در یک هتل به‌عنوان نظافت‌چی کار کرد.

پس از آن، به لبنان و سوریه رفت و در آنجا آموزش‌های نظامی و چریکی دید.او با حمایت امام موسی صدر و زیر نظر محمد منتظری، در برپایی یک اردوگاه نظامی در سوریه برای آموزش چریک‌های ضد شاه ایرانی مشارکت داشت.در خارج از کشور، او را با نام‌های «خواهر دباغ» و «خواهر طاهره» می‌شناختند.

محافظ شخصی امام خمینی (ره) در پاریس

مهم‌ترین نقش دباغ در دوران تبعید، محافظت از امام خمینی (ره) در دوران اقامت ایشان در نوفل‌لوشاتو، پاریس بود.او که آموزش‌های نظامی دیده بود، به‌عنوان اولین و تنها محافظ زن امام خمینی (ره) انتخاب شد.امام خمینی (ره) او را با احترام «خواهر طاهره» خطاب می‌کردند.وظایف او علاوه بر محافظت، شامل امور منزل، خرید و شست‌وشو نیز می‌شد.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی

پس از بازگشت امام خمینی (ره) به ایران و پیروزی انقلاب، دباغ مسئولیت‌های خطیر و متعددی را بر عهده گرفت:

• بنیان‌گذاری سپاه پاسداران همدان: او از بنیان‌گذاران سپاه پاسداران در همدان بود و به‌عنوان اولین فرمانده زن سپاه پاسداران شناخته می‌شود.

• مسئولیت‌های دیگر: او ریاست زندان‌های زنان، مسئولیت بسیج خواهران کل کشور، و قائم‌مقامی دبیرکل جمعیت زنان جمهوری اسلامی را نیز بر عهده داشت.

• دوران جنگ: در جریان جنگ ایران و عراق، به‌عنوان یک فرمانده نظامی در سپاه پاسداران فعالیت کرد.

نمایندگی مجلس شورای اسلامی

دباغ در سه دوره به‌عنوان نمایندهٔ مجلس شورای اسلامی انتخاب شد:

• دورهٔ سوم: نمایندهٔ تهران

• دورهٔ پنجم: نمایندهٔ همدان

• دوره‌های دوم و چهارم: بر اساس منابع دیگر، او در مجموع در دوره‌های دوم، سوم، چهارم و پنجم مجلس نماینده بوده است.

اواخر عمر و درگذشت

مرضیه حدیدچی (طاهره دباغ) پس از سال‌ها مبارزه و خدمت، سرانجام در ۲۷ آبان ۱۳۹۵ (۱۷ نوامبر ۲۰۱۶) در سن ۷۷ سالگی، بر اثر بیماری قلبی در بیمارستان خاتم‌الانبیاء (ص) تهران درگذشت.پیکر او پس از اقامهٔ نماز توسط سید حسن خمینی (یادگار امام)، در جوار آرامگاه روح‌الله خمینی به خاک سپرده شد.