علل، اثرات و ریسک اقلیمی رویداد فوق‌قوی ال نینو ۲۰۲۶

پدیده ال نینو: سازوکار، اثرات و رویداد رکوردشکن 2026

ال نینو چیست؟

ال نینو (El Niño، در اسپانیایی به معنای «کودک مقدس») به گرمایش گسترده و غیرعادی دمای سطح آب در مناطق مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی و سواحل پرو اشاره دارد. این نام از مشاهده ماهیگیران پرو و اکوادور در چند قرن پیش گرفته شده است: هر چند سال، حدود کریسمس، دمای آب دریا به‌طور غیرعادی بالا می‌رفت و صید کاهش می‌یافت، بنابراین آن را «کودک مقدس» نامیدند.

ال نینو تنها یک تغییر دمای دریا نیست، بلکه فاز گرم نوسان جنوبی ال نینو (ENSO) است. ENSO قوی‌ترین نوسان اقلیمی بین‌سالی روی زمین است و شامل فاز گرم (ال نینو)، فاز سرد (لا نینا) و حالت خنثی می‌شود.

سازوکار شکل‌گیری: «رقص دونفره» اقیانوس و جو

در سال‌های عادی، بادهای تجارتی در اقیانوس آرام استوایی از شرق به غرب می‌وزند و آب گرم سطحی را نزدیک اندونزی در غرب اقیانوس آرام جمع می‌کنند، به‌طوری که سطح دریا در آن منطقه حدود ۴۰ تا ۵۰ سانتی‌متر بالاتر از شرق اقیانوس آرام است. همزمان، بالا آمدن آب سرد در شرق اقیانوس آرام مواد مغذی فراوانی به همراه می‌آورد.

وقتی بادهای تجارتی ضعیف می‌شوند، آب گرم غرب اقیانوس آرام به سمت شرق بازمی‌گردد، بالا آمدن آب سرد در شرق اقیانوس آرام متوقف می‌شود و دمای سطح دریا به‌سرعت افزایش می‌یابد. این فرآیند از طریق بازخورد بی‌یرکنیس خودتقویت می‌شود: افزایش دمای دریا همرفت جوی را تغییر می‌دهد، بادهای تجارتی را بیشتر تضعیف می‌کند و تضعیف بادها نیز افزایش دما را تشدید می‌کند. اقیانوس و جو یکدیگر را تقویت می‌کنند و رویدادی چندماهه تا یک‌ساله شکل می‌گیرد.

اثرات جهانی بر اقلیم

ال نینو با تغییر گردش جوی، «اثرات دور» بر آب‌وهوای جهان می‌گذارد. اثرات معمول شامل سیل و بارش شدید در جنوب شرق آمریکای جنوبی، خشکسالی در اندونزی و استرالیا، بارش بیشتر در شاخ آفریقا و زمستان گرم‌تر و مرطوب‌تر در آمریکای شمالی است. علاوه بر این، ال نینو گرمای ذخیره‌شده در اقیانوس را به جو آزاد می‌کند و میانگین دمای جهانی را به‌طور موقت حدود ۰.۱ تا ۰.۳ درجه سانتی‌گراد بالا می‌برد.

ال نینوی فوق‌قوی ۲۰۲۶: رویدادی رکوردشکن

تا اکتبر ۲۰۲۶، این رویداد ال نینو به قوی‌ترین سطح تاریخی خود رسیده است. شاخص کلیدی پایش بی‌هنجاری دمای سطح دریا در منطقه Niño 3.4 در سپتامبر به +۴.۰ درجه سانتی‌گراد رسید و رکورد تاریخی +۳.۶ درجه دسامبر ۱۹۹۷ را شکست. سازمان جهانی هواشناسی پیش‌بینی می‌کند این رویداد تا فوریه ۲۰۲۷ ادامه یابد، احتمال تداوم نزدیک به ۱۰۰ درصد است و میانگین فصلی اکتبر تا دسامبر +۳.۷ درجه برآورد می‌شود که بالاترین در تاریخ ثبت‌شده است.

ویژگی خاص این رویداد آن است که بر گرمایش جهانی انسان‌ساز سوار شده است. دبیرکل WMO اشاره می‌کند که اقیانوس اکنون در «گرم‌ترین وضعیت از زمان ثبت اندازه‌گیری‌ها» قرار دارد، گرمای قابل آزادسازی بیشتر است و خطر آب‌وهوای حدی به‌شدت افزایش می‌یابد.